عصر کرد

آخرين مطالب

یک پژوهشگر تاریخ کردستان تشریح کرد؛

آداب و رسوم نوروز در کردستان از گذشته تا امروز فرهنگي

آداب و رسوم نوروز در کردستان از گذشته تا امروز

  بزرگنمايي:

عصر کرد - استان کردستان به عنوان یک استان دارای تاریخ و فرهنگ و هنر منحصربه فرد، دارای آیین‌ها و آداب و رسوم خاصی از گذشته تاکنون در ایام عید نوروز بوده است که بخشی از آنها هم اکنون نیز وجود داشته و برخی نیز در گذر تاریخ تحریف شده‌اند.
جمال احمدی آیین، پژوهشگر تاریخ کردستان در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، منطقه کردستان، اظهار کرد: مقوله نوروز را در دو بخش با این عنوان اینکه «چرا نوروز برای کُردها بااهمیت‌ بوده است؟» و اینکه «از گذشته تاکنون چه آیین و آداب و رسومی در ایام نوروز در کردستان مرسوم بوده است؟» باید بررسی کرد.
وی افزود: اینکه چرا نوروز برای زاگرس‌نشین‌ها و به طور کلی برای ساکنان فلات ایران دارای اهمیت بوده است، به نحوه زندگی مردمان اواخر دوره عصر مس برمی‌گردد؛ در آن زمان 500 سال بارندگی مداوم به وقوع پیوست که در این مدت، بسیاری از دشت‌های فلات ایران به زیر آب رفت و عملا امکان ادامه‌ زندگی را در دشت‌ها را از بشر گرفت، به این ترتیب مردم مجبور شدند از دشت‌ها عقب‌نشینی کرده و به ارتفاعات و کوه‌های زاگرس و البرز پناه بیاورند. البرز به دلیل خاصیت صخره‌ای خود جای خوبی برای زندگی نبود، اما زاگرس به دلیل تپه ماهورهایش امکان زندگی بیشتری را برای انسان فراهم کرد.
این پژوهشگر کردستانی عنوان کرد: بشر شش هزار سال پیش ابزار بسیار اندکی را برای زندگی داشت و بسیاری از مهارت‌های ابزارسازی، غذاسازی، ذخیره‌ غذا و... را که بشر امروزی به آن دست پیدا کرده، نداشت، در این عصر وقتی زمستان فرا می‌رسید، انسان‌ها دچار مشکلات بسیار زیادی می‌شدند، علاوه بر مشکل تهیه‌ غذا، دچار سرمای کوهستان هم می‌شدند، چون نه لباس مناسبی داشتند و نه حیوانی برای تغذیه؛ اما در قبل از آن ییلاق - قشلاق‌های وسیع با مسافت‌های طولانی را انجام می‌دادند و در نتیجه بدنشان به سرماهای طاقت فرسا عادت نداشت و وسیله ارتزاق آنها هم فقط شکار بود.
وی ادامه داد: در زمستان‌های آن زمان به دلیل بحران غذا، سرما و تهدید از جانب حیوانات درنده، بسیاری از انسان‌ها تا هنگام فرا رسیدن فصل بهار و گرم شدن هوا می‌مردند و آنهایی که زنده می‌ماندند، پیکر نیمه جان و گرسنه‌‌ خود را به بهار می‌رساندند. به همین دلیل مجبور شدند مهارت‌هایی را برای رفع نیازهایشان یاد بگیرند؛ به این شیوه که حیوانات را برای تامین غذای خود و گیاهان را نیز به منظور کشاورزی اهلی کردند و در این زمان کم کم فرهنگ یکجانشینی و ایجاد تمدن‌های کوچک، مهارت بافندگی، ساخت ابزارهای کارآمدتر و ... شکل گرفت.
احمدی آیین اضافه کرد : در آن زمان، مهم‌ترین وسیله آسایش نسبی و ابزار زندگی مردم فقط آتش بود، آتش به آسانی به دست نمی‌آمد، بنابراین مجبور بودند آتش را حفظ کنند و نگذارند خاموش شود، به همین دلیل یک مجموعه نگهبان دایمی را برای آتش تعیین می‌کردند. از این رو آتش مورد احترام ویژه قرار گرفت، با پایان یافتن عصر مس و آن بارندگی طولانی مدت، دشت‌ها خشک شدند، بشر کم کم به دشت‌ها روی آورد و به شکار حیوانات پرداخت، زاگرس نشینان به دلیل وجود خاک حاصلخیز و آب و هوای عالی در جلگه خوزستان ساکن شدند. بشر رمز و راز و مهارت‌های خود را به این جلگه برد و تمدن بین النهرین و سایر تمدن‌ها نیز کم کم تشکیل شدند. مردمی که وارد دشت‌ها شدند نوروز و مراسم‌ها و آداب و رسومشان را به دشت‌ها بردند که کم کم دچار تغییر شد، اما کُردها چون در کوهستان‌ها باقی ماندند، مراسمشان دستخوش تغییرات بسیار کمی شده که بازمانده رسوم چند هزار سال پیش است.

رویش اولین سبزه، نماد آمدن نوروز در گذشته
وی ادامه داد: بشر آن زمان، دارای تقویم نبود و ممکن بود ، زودتر از فرا رسیدن فصل بهار هوا گرم شود که با مشاهده رویش اولین سبزه همان وقت را به عنوان نوروز و فرارسیدن فصل بهار در نظر می‌گرفتند.
این پژوهشگر کُردستانی دلیل برپایی نوروز زودهنگام در برخی از روستاهای منطقه کردستان به ویژه در منطقه اورامان را همین مسئله دانست و گفت: با توجه به اینکه از ابتدا، رویش سبزه در دشت و کوه‌ها خبر از آمدن بهار می‌داد، هم اکنون هم در بسیاری از روستاهای اورامان کردستان، نوروز براساس رویش سبزه جشن گرفته می‌شود و این سنت ریشه در گذشته دارد.
وی نبود تقویم را در آن زمان باعث به وجود آمدن معضلات اساسی عنوان کرد و افزود: بعدها به دستور جلال‌الدین ملکشاه؛ عمر خیام با تدوین تقویم جلالی، مبنای دقیقی را برای روز اول سال پیدا کرد. او که منجم و ریاضیدان بزرگی بود، عبور خورشید از مدار نیمکره جنوبی به نیمکره شمالی را که در اصطلاح نجومی به آن اعتدال ربیعی می‌گویند و از آن لحظه به بعد زاویه‌ تابش خورشید تغییر می‌کند و اندک اندک بر حرارت تابش او افزوده‌تر می‌شود، مبنای آغاز سال و نوروز قرار داد و با محاسبه‌ دقیق توانست زمان دقیق گردش خورشیدی را به دست بیاورد. جالب است که تقویم خیام که به تقویم جلالی یا شمسی کنونی مشهور است آنقدر دقیق است که بر اساس بررسی‌ها در طی زمان بسیار طولانی، درصد خطای بسیار ناچیزی را دارد.
احمدی آیین اضافه کرد: از وقتی که تقویم خورشیدی ابداع و براساس آن نوروز تعیین شد، روز اول سال و نوروز هم براساس همان تقویم جشن گرفته ‌شد در حالیکه سبزه اکثر مواقع بر روی زمین وجود نداشت. زیرا گاهی تا اردیبهشت ماه برف بر زمین وجود داشت و سبزه‌ای برای نوید فرا رسیدن نوروز وجود نداشت، پس در آن موقع با رویاندن سبزه در ظرفی کوچک در خانه به پیشواز نوروز می ‎ رفتند که این اتفاق رفته رفته به یک سنت تبدیل شد.
این پژوهشگر کردستانی همچنین گفت: برافروختن آتش در ابتدای سال نیز به معنای پرستش آن نبود، بلکه مردم به دور آتش، رقص آیینی(هه‌لپرکی) می‌کردند.

چهارشنبه سوری در کردستان
وی در ادامه با اشاره به اینکه مراسم نوروز در کردستان با آیین چهارشنبه سوری شروع می‌شد، گفت: در کردستان چهارشنبه سوری به «چوارشمه کوله» مشهور بود؛ کُردها در آخرین چهارشنبه سال، خانه را جارو می‌کردند تا پلیدی‌ها و زشتی‌ها را بزدایند و سپس جارو را در کوزه‌ای قدیمی آتش زده و خاکستر ناشی از سوزاندن پلیدی‌ها را با همان کوزه در بیرون از خانه بر زمین می‌کوبیدند و این روز به هیچ عنوان با آتش بازی همراه نبوده است.
احمدی آیین همچنین بیان کرد: همچنین در شهر سنندج و در آخرین چهارشنبه سال، رسمی با عنوان «دواخانه» وجود داشته است که این رسم حدود 200 سال پیش به وسیله‌ شاهزاده‌هایی که از تهران به سنندج آمدند و با کُردها ازدواج کردند، به این منطقه نیز آمد و مرسوم شد؛ به این شیوه که بعضی از زنان به دباغ‌خانه (جایی که پوست حیوان و چرم را دباغی می‌کردند) می‌رفتند و پس‌آب حاصل از شستن پوست دباغی شده را به صورت خود می‌مالیدند، چون اعتقاد داشتند که این کار بخت آنان را باز می‌کند و خوشبختی می‌آورد.
این پژوهشگر کُرد ذکر کرد: البته برخلاف برخی مناطق ایران که در روز چهارشنبه سوری آتش برپا می‌کنند، ما کُردها فقط در روز نوروز آتش روشن کرده و جشن می‌گیریم و همزمان با روشن شدن آتش رقصی آیینی هم اجرا می‌شود، در واقع نوروز کُردها به جز بر افروختن آتش، چیز دیگری نداشته است.

پیشنیه نوروز در کردستان
وی با بیان اینکه در حال حاضر در هر منطقه‌ای نوروز با رسوم خاص خود برگزار می‌شود؛ به تشریح نحوه بزرگداشت نوروز در شهر سنندج پرداخت و گفت: در شهر سنندج حفظ طبیعت برای مردم از اهمیت بسیار زیادی برخوردار بوده چون معتقد بودند که کمترین آسیب باید به محیط زیست باید وارد ‌شود، به همین دلیل پوش و خاشاک را جمع آوری می‌کردند و از چوب درختان برای آتش شب نوروز استفاده نمی‌کردند.
احمدی آیین ادامه داد: همچنین در میان کُردها مرسوم بوده که معده گاو و گوسفند ذبح شده را می‌آوردند و در آن می‌دمیدند، پس از بستن منفذ‌هایش، آویزان می‌کردند تا خشک شود و در واقع به شکل بادکنک امروزی درآید که اکثرا در قصابی‌ها آن را برای شب نوروز می‌فروختند. در شب نوروز این کیسه‌ها پر باروت می‌کردند و منفجر می‌کردند که صدای مهیبی می‌داد.
وی اضافه کرد: کار دیگری نیز که در زمان صفویه به بعد در این منطقه مرسوم شد این بود که دو ماده سنتی «زرنیخ و کلوریات» را جدا جدا می‌کوبیدند و سپس در داخل یک دستمال با یکدیگر می‌بستند که وقتی بر روی زمین می‌کوبیدند منفجر می‌شد، البته بی خطر هم بود.
این پژوهشگر ذکر کرد: حکومت نیز در زمان تحویل سال توپ شلیک می‌کرد که این نوع توپ اثر تخریبی نداشت و فقط صدای مهیبی داشت.
وی در ادامه به دیگر رسومات نوروز در کردستان اشاره و تصریح کرد: مردم یک روز قبل از تحویل سال یا آخرین شب جمعه سال به سر مزار مردگان خود می‌رفتند و دعا و فاتحه نثار روح درگذشتگان خود می‌کردند. همچنین مرسوم بوده که برای خانواده‌های عزادار لباس نو می‌بردند تا عزایشان را بشکنند و یا به احترام خانواده‌هایی که عزادار بودند و اولین جشن مرده(نوجشن) آنها محسوب می‌شد همسایه آنها آتش نوروز را برپا نمی‌کردند.

احمدی آیین اضافه کرد: رسم دیگری نیز که در منطقه کردستان وجود داشته است بردن عیدانه برای نوعروس‌ها و دختران نامزد کرده از سوی خانواده داماد با عنوان (خوانچه) بوده که شامل کله قند، لباس، عطر، آینه و شمعدان، آجیل، میوه، شیرینی و حتی غذا بوده که برای هر عروس بسته به توانایی خود از پنج تا 10 خوانچه را می‌بردند.
وی گفت: زنان در روز آخر سال، تخم مرغ می‌پختند و سپس با پوست پیاز یا رنگ‌های رنگرزی، آنها را تزیین می‌کردند و روز بعد بر روی سفره می گذاشتند.
این پژوهشگر کردستانی تاکید کرد: در گذشته کُردها در غروب یک روز قبل از سال نو، آتش نوروز را به وسیله پوش و خاشاک برپا می‌کردند و جهت جلوگیری از آسیب به طبیعت، حتی از چوب درختان برای برافروختن آتش استفاده نمی‌کردند.
سفره هفت سین در گذشته کردستان وجود نداشته است
وی با اشاره به اینکه سفره هفت سین در گذشته‌های دور کردستان وجود نداشته است، گفت: مردم کردستان، وقتی نوروز را جشن می‌گرفتند چند محصول ساده‌ طبیعت را در سفره‌ می‌گذاشتند اما تصور می‌رود که هفت مورد نبوده و در واقع نمی‌توان گفت که همه‌ آنها نیز با حرف «س» آغاز شده باشد. بیشتر آینه، شمعدان، سبزه، تخم مرغ پخته رنگ شده و تنگ بلورین شربت می‌گذاشتند.
احمدی آیین ادامه داد: در روز عید نوروز خانواده‌ها به دور یکدیگر برای تبریک عید جمع می‌شدند، سپس مردها به خدمت بزرگان شهر می‌رسیدند و عید را تبریک می‌گفتند، نهار روز عید هم در سنندج معمولاَ شامل رشته پلو بوده است. بعد از این دید و بازدیدها دیگر مراسمی تا روز طبیعت وجود نداشته است که مردم در آن روز به باغ‌های اطراف شهر می‌رفتند.

تفاوت نوروز کنونی با گذشته
وی در ادامه سخنان خود بیان کرد: در حال حاضر ایرادهای زیادی به رسومی که در نوروز باب شده، وارد است، از جمله اینکه مردم هم در روز چهارشنبه سوری و هم نوروز آتش روشن می‌کنند، در صورتی که در گذشته فقط در روز نوروز آتش روشن می‌کردند. کُردها در گذشته دور، فقط یک آتش روشن می‌کردند و همه دور آن پایکوبی می‌کردند اما اکنون این رسم بسیار کمرنگ شده و در واقع تحریف شده است که باید حل شود. هرچند خوشبختانه دو سال است که آقای صیدی شهردار محترم سنندج با تلاش بسیار این سنت کهن را زنده کرده است یعنی شهرداری برای جمعیت مشتاق فقط یک آتش را برپا می‌کند که تاثیر فراوانی در جلوگیری از تخریب درختان طبیعت دارد و اساس اقدام فرهنگی باهم بودن و با هم جشن گرفتن را دوباره نهادینه می‌کند که جای تقدیر دارد.
احمدی آیین عنوان کرد: آتش روشن کردن به صورت جدا جدا، باعث از بین رفتن تعداد بسیار زیادی از درختان و در نتیجه تخریب محیط زیست می‌شود و همچنین اینکه طنین صداهای مهیب موادمنفجره، آسیب‌های جسمی و صرف مبالغ هنگفتی برای خرید این وسایل، از دیگر اشکالات برپایی نوروز کنونی است.
وی در پایان خطرنشان کرد: مردم بیشتر باید به جنبه‌های همبستگی و همدلی نوروز توجه کنند، چون نوروز بهانه‌ای برای در کنار یکدیگر بودن و رسیدگی به خانواده‌های بی‌بضاعت و نیز فراموش کردن بدی‌ها و دلخوری‌های میان مردم در یکسال گذشته است.
گفت‌وگو از ویدا باغبانی، خبرنگار ایسنا، منطقه کردستان
انتهای پیام





نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

نمایشنامه «نگاهمان می کنند» در سالن مهر حوزه هنری به صحنه می‌آید

انجمن هه لپه رکی در بانه تشکیل می شود

احتمال وزش باد شدید مدارس دو شهرستان کردستان را تعطیل کرد

23 میلیارد ریال صدقه در کردستان جمع آوری شد

آیین«هلپرکه» کردستان کشوری ‌شد

12 معلم برتر استانی در هفته معلم تجلیل می‌شوند

ثبت نام کارآموز آموزشگاه های آزاد کردستان 12 درصد افزایش یافت

ثبت سفارش الکترونیکی کتاب های درسی در کردستان آغاز شد

شعر مرحوم وارستگان روایی و دارای زبانی ساده است

دهمین جشنواره استانی شعر و داستان جوان به کار خود پایان داد

تولید محوری در اولویت برنامه های حوزه هنری کردستان است

اعیاد شعبانیه فرصتی مغتنم برای تبیین فرهنگ مهدویت در جامعه است

هنرمند متعهد و انقلابی پاسدار تمدن و فرهنگ غنی اسلامی ایرانی است

چشمه وقف در بانه خروشان شد

نمایشگاه هفته معرفی مشاغل در کردستان برپا می‌شود

برپایی نمایشگاه بین المللی «بالكن» در کردستان

20 هزار جلد کتاب کردی و اهل سنت در کتابخانه‌های عمومی کردستان توزیع شد

یک میلیارد ریال برای بازسازی سالن نمایش تئاتر سقز اختصاص یافت

برگزاری چهل و هشتمین جشنواره بین المللی فیلم رشد در کردستان

داوران جشنواره رسانه‌های کردی مشخص شدند

اجلاسیه شهدای هنرمند کردستان در هفته هنر انقلاب برگزار می شود

40 برنامه هفته هنر انقلاب در کردستان برگزار می شود

40 برنامه ویژه هفته هنر انقلاب اسلامی در کردستان اجرا می‌شود

داوران جشنواره رسانه های کردی مشخص شدند

قلعه تاریخی زیویه سقز در معرض آسیب جدی قرار گرفته است

اجرای ارکستر فیلارمونیک کردستان به نفع سیل زدگان

اجلاسیه شهدای هنرمند کردستان در سنندج برگزار می‌شود

گروههای جهادی تبلیغات اسلامی کردستان به مناطق سیل‌ زده اعزام شدند

اسکان مسافران نوروزی در بیجار 50 درصد کاهش یافت

18 هزار نفر فیلم های اکران نوروزی در کردستان را تماشا کردند

افزایش رشته های دکترا یکی از مطالبات دانشگاهیان کردستان است

بیش از 150 هزار زائر از اماکن متبرکه کردستان بازدید کردند

اکران فیلم کوتاه ذبح در هفت جشنواره بین المللی

«نون خ»؛ «پایتخت»ی برای کُردزبانان

برخی بناهای تاریخی کردستان در بارش های اخیر آسیب دیدند

یک فقره وقف به ارزش 4 میلیارد ریال در بانه ثبت شد

کردستان مسرور از بعثت پیامبر خوبی ها

بیش از یک میلیون بازدید از جاذبه های گردشگری کردستان انجام شد

گروه موسیقی از کردستان مقام نخست جشنواره بنگلادش را کسب کرد

آثار هنرمندان کردستانی به نفع سیل زدگان فروخته می شود

اعلام فراخوان حراج آثار هنری به نفع سیل زدگان کشور در کردستان

گروه «خلیفه غوثی» مقام نخست جشنواره چیتاگنگ بنگلادش را کسب کرد

بازدید 1.3 میلیون نفر از اماکن تاریخی و فرهنگی کردستان

«نون خ» نقطه عطفی در تولید سریال های مناسبتی است

بیش از 297 هزار مسافر در کردستان اقامت کردند

اقامت مسافران در کردستان به بیش از 265 هزار نفر رسید

منابع طبیعی، محیط زیست و توسعه پایدار

912 هزار بازدید از جاذبه های گردشگری کردستان انجام شد

232 هزار مسافر هفته اول تعطیلات نوروز در کردستان اقامت داشتند

ضریب اشغال هتل های کردستان 50 درصد است