آخرين مطالب

/معرفی زنان مفاخر کرد/

حسن جهان خانم، بانویی که لباس رزم پوشید فرهنگي

حسن جهان خانم، بانویی که لباس رزم پوشید

  بزرگنمايي:

کرد آنلاین -
در دورۀ قاجاریه نشان از زنانی که بر مسند حکومت تکیه زده باشند دیده نمی شود، تنها نمونه «حسن جهان خانم» ملقب به والیه است.
به گزارش خبرگزاری ایسنا، منطقه کردستان «حسن جهان خانم» یکی از دختران فتحعلی‌شاه قاجار بود که مدتی حکومت کردستان را با اقتدار بر عهده داشت.
حسن جهان خانم دختر بیست و یکم فتحعلی‌شاه قاجار، فرزند فاطمه معروف به سنبل باجی خانم از زنان محبوب و محترم دربار خاقان بود. عضدالدوله در تاریخ عضدی در وصف حسن جهان خانم می نویسد: «... در صباحت منظر و لطف خاطر و سماحت بنان و فصاحت بیان نظیرش بسیار کم است...» او از دختران نزدیک به شاه بود و همیشه در مراسم جمعه سلام‌های پدر حضور و اجازه نشستن داشت.
امان‌الله خان اردلان در سال 1230 ق پس از سرکوب آشوب های داخلی کردستان و تثبیت قدرت در منطقه برای وصلت با خاندان سلطنت با هدایت و تحف بسیار راهی دربار فتحعلی‌شاه در تهران شد. او حسن جهان خانم را برای خسرو خان پسر خود خواستگاری کرد و فتحعلی شاه نیز به تقاضای امان‌الله خان پاسخ مثبت داد.
نویسندۀ تاریخ عضدی به نقل از امان الله خان اردلان دلایل خواستگاری از دختر شاه را چنین ذکر کرده است: «... می خواهم به واسطۀ یک نوع بستگی مخصوص به شاهنشاه ایران دست مجاورین و همسایگان به دامن ملک موروث و موقع فرمانگذاری من دراز نشود.»
دو سال بعد امان‌الله خان اردلان پس از تدارک جشن عروسی برای بردن عروس خود به همراه بزرگان و بستگان خود راهی تهران شد و پس از یک ماه جشن و سرور حسن جهان خانم به کردستان رفت.
دربارۀ هزینه های این عروسی نیز صحبت بسیار است. در کتاب تاریخ اردلان نویسنده ذکر کرده است: «در این عروسی مبلغ یکصد هزار تومان صرف صرف اسباب و آلات و مایحتاج امر خیر شده، از آن جمله چهل هزار تومان بابت زینت و زیور و جواهر»
خسروخان اردلان چندان به دختر شاه وفادار نبود و بعد از گذشت چهار سال با دختر دایی خود، ماه شرف خانم معروف به مستوره کردستانی، ازدواج کرد. حسن جهان خانم نارضایتی و اندوه خود را از این اقدام چنین بیان کرد: «والیه» یار به اغیار چویار است و ندیم روبسوز از غم و با داغ دل خویش بساز.
و باری دیگر سرود: وصال توست نصیب رقبل و من ز فراقت چرا زغصه ننالم چرا ازغم نخروشم.
با فوت امان الله خان در سال 1240 خسروخان به حکومت کردستان منصوب شد و ده سال بعد بر اثر بیماری طاعوت در سال 1250 قمری فوت کرد. حاصل زندگی مشترک حسن جهان خانم و خسرو خان اردلان ش فرزند به نام های رضاقلی خان، اردلان خان معروف به غلامشاه خان، خان احمد خان، خانم خانم ها، عادله سلطان و آغه خانم بود.
پس از خسرو خان حکومت کردستان به پسر ارشدش، رضاقلی خان رسید و چون پسری ده ساله بود مادرش، حسن جهان خانم، تمام امور حکومت را در دست گرفت. از طرفی نیز با شنیدن خبر فوت خسروخان، اردشیرمیرزا پسر عباس میرزا قاجار برای استیلا به کردستان از گروه به سنندج لشکرکشب کرد. ولی حسن جهان خانم که هنوز چهره از گرد ماتم شوهر نشسته بود، مردانه سپاه اردلان را فراهم آورده و خود نیز به میدان جنگ رفت، اردشیر میرزا که دید سپاه مقابل را زنی فرماندهی می کند، پیروزی و شکست را بی آبرویی و بدنامی برای خود می دانست و از این رو با خواستگاری کردن از دختر والیه (خانم خانمها) جنگ را تبدیل به جشن کرد. از طریق دیگر والیه از طوبی خانم خواهر محمدشاه و اردشیر میرزا برای رضاقلی خان خواستگاری کرد و در سال 1252 ق عروس را به کردستان آوردند این چنین او پیوند خود را با دربار محکم تر کرد.
والیه حدود ده سال با قدرت حکومت کرد، ولی بعدها بین عروس و مادرشوهر یا عمه و برادرزاده درگیری و اختلاف به وجود آمد که بالاخره منجر به برکناری رضاقلی میرزا و برمسند نشستن برادرش امان الله خان ثانی (غلامشاه) شد. تا مدتها این اختلاف بین برادران ادامه داشت که هر بار یکی از انان به حکومت می رسید و دیگری عزل می شد و در برخی از این اختلافات نقش والیه به خوبی دیده می شود. شرح مفصل این وقایع در کتاب تاریخ مردوخ و تاریخ اردلان آمده است.
حسن جهان خانم در اواخر عمر به زیارت انه خدا مشرف شد و سال 1278 ق در دورۀ سلطنت ناصرالدین شاه درگذشت. حسن جهان خانم از شاعران به نام دورۀ قاجار است او دیوان شعری با حدود ششصد الی هفصد بیت شعر داشت و مجموعه ای تحت عنوان «بساط نشاط» نیز به او منصوب است. چند شعر از حسن جهان خانم که تخلص به والیه می کرد نیز در اینجا ذکر می شود:
یار ستمکار جفا می کند عاشق بیچاره وفا می کند/ شورش سودای رخت ای صنم در سر شوریده چها می کند
زحمت بیهوده مکش ای طبیب درد مرا دوست دوا می کند/ گردش ایام و جفای رقیب بی جهتم از تو جدا می کند
مستحق ناوک نازت منم بخت بدم بین که خطا می کند / از شکن زلف تو هر دم صبا صد دل دیوانه رها می کند
ناز تو دانی چکند با دلم آنچه به زلف تو صبا می کند/ والیه گر گشت گدایت چه غم عشق بسی شاه گدا می کند.
منابع: تاریخ عضدی، نوشته میرزا احمدخان عضدالدوله با تحصحیح دکتر عبدالحسین نوایی؛ تاریخ مردوخ نوشته شیخ محمد مردوخ کردستانی؛ تاریخ اردلان نوشته ماه شرف خانم مستوره
تهیه و تنظیم: جمیله معظمی آبرویی
انتهای پیام




نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield

ساير مطالب

کنسرت عرفانی به نفع کودکان کار و بی سرپرست در سنندج برگزار می‌شود

یک صدایی مسئولان در دفاع از حق‌آبه کشاورزی کردستان

ثبت نام موقت مدارس شاهد در کردستان آغاز شد

نمایشگاه محصولات قرآنی در سنندج برپا می‌شود

برنامه های ارشاد اسلامی کردستان در ماه رمضان اعلام شد

برگزاری آیین جزءخوانی قرآن در دانشگاه کردستان

فضا برای انتقاد دانشجویان در دانشگاه ها فراهم است

اقتصاد نرم زمینه ‌ساز رفع مشکلات کردستان

امامزادگان و بقاع متبرکه کردستان میزبان طرح ضیافت الهی است

عرفان، بخش جدایی ناپذیر زبان و ادبیات کُردی

ثبت نام اینترنتی کتاب‌های درسی دوره ابتدایی تا 18 خرداد ادامه دارد

ثبت نام اینترنتی کتب درسی مقطع ابتدایی در کردستان آغاز شد

هفته فرهنگی کردستان در اربیل عراق برگزار می‌شود

کارگردان کردستانی صاحب جایزه بزرگ جشنواره جهانی کُره شد

بانوان عکاس کُرد نخستین نمایشگاه خود را در سنندج برپا کردند

ثبت ملی 33 اثر تاریخی کردستان در دست انجام است

نمایشگاه عکس بانوان عکاس کرد در سنندج برپا شد

جایزه بزرگ جشنواره کودک کره جنوبی به فیلمساز کردستانی رسید

10 برنامه راهبردی و سیاست ابلاغی در حوزه سوادآموزی اجرایی می‌شود

روزهای ماه رمضان بلیت سینما بهمن سنندج نیم بها شد

3500 نفر از موزه های کردستان بازدید کردند

کارگروه ساماندهی آگهی ثبتی مطبوعات کردستان ایجاد می شود

امتحانات نوبت دوم مدارس از اول خرداد 97 آغاز می‌شود

جایزه ویژه هیئت داوران جشنواره " Maria Luisa" اسپانیا به فیلم «توت» کردستان رسید

مسابقه عکس موبایلی جاذبه‌های کردستان برترین‎های خود را شناخت

تشریح جزئیات واژگونی خودروی حامل دانش آموزان روستای سماقان بانه

توضیحات آموزش و پرورش بانه در خصوص مرگ یک دانش آموز

آیین جزء خوانی قرآن کریم در بیجار برگزار می‌شود

مسابقه عکس موبایلی نوروز کردستان برترین‎های خود را شناخت

مساجد کردستان آماده میزبانی از ماه ضیافت الهی شد

بزرگداشتی برای مردی از جنس هنر

گروه های استهلال کردستان برای رصد ماه رمضان اعزام می شوند

36 میلیارد ریال برای مرمت آثار تاریخی کردستان تخصیص یافت

قطب‌الدین صادقی شخصیت انکارناپذیر و تأثیرگذار عرصه هنر و فرهنگ است

لازمه ابقاء و اضمحلال ناپذیری یک ملت، تلاش و کوشش مردمان آن است

هنرمندان پلی میان الهام آسمانی و جامعه هستند

برگزاری جشن سالیانه تئاتر پیدا درقروه/صندلی های مسئولان خالی بود

برگزاری جشن ازدواج 48 زوج دانشجوی دانشگاه علوم پزشکی کردستان

اوقاف و امور خیریه کردستان به عنوان اداره نمونه کشوری تجلیل شد

5 کانون فرهنگی مساجد در زندان‌های کردستان فعالیت می‌کنند

105 هزار دانش آموز کردستانی در جشنواره جابربن حیان شرکت کردند

رشته زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کردستان به بلوغ رسیده است

ادبیات پایداری اولویت اصلی حوزه هنری انقلاب اسلامی است

اختصاص 30 درصد اعتبار فرهنگی حوزه هنری استان به بیجار

اختصاص 30 درصد اعتبار فرهنگی حوزه هنری کردستان به دفتر بیجار

160 مبلغ دینی به مناطق مختلف قروه اعزام می شوند

انتخاب 297 دانش آموز به عنوان نفرات برگزیده در مسابقات قرآن، نماز و عترت

اعطای نشان نقره‌ای دانشگاه تهران به پروفسور سیداسعد شیخ‌الاسلامی

مسئولیت پذیری اجتماعی ویژگی شاخصی عالمان است

تکریم بزرگان سنت دیرینه ایرانیان است